Plastik Nedir
Kaliba dökme, haddeleme ya da herhangi baska bir teknikle kolayca biçimlendirilebilen çok çesitli yapay malzemelerin ortak adi. Plastik sözcügü, "biçimlendirme" anlamindaki Yunanca plastikos sözcügünden gelir. Bazen kauçuk ve benzeri öbür dogal ürünler plastik tanimina sokulmakla birlikte, modern tanimlama da plastiklerin disinda tutulur. Reçineler ile plastikler arasindaki ayrimi yapmak da zordur. Yapay malzemelerin çogu hem reçine, hem de plastik olarak adlandirilabilir. Eskiden reçine sözcügü, kaplama maddelerinin bilesimlerindeki dogal ürünlerin yerine geçebilen ürünler için, plastik sözcügü de üretim sirasinda bir kaliplama isleminden geçen malzemeler için kullanilmistir.
Plastiklerin büyük bölümünün en önemli özelligi, isitildiklarinda erimeden yumusamalari ve yumusak haldeyken mekanik yollarla kolayca biçimlendirilebilmeleri, sogutulduklarinda ise yeniden sertlesmeleridir. Bu özellik plastiklerin molekül yapisindan kaynaklanir. Plastikler çok
polimer molekülleri agindan olusur; polimerler, isi altinda gevseyerek ayrilan, soguduklarinda ise tekrar iç içe geçen uzun molekül zincirleri olusturur. Bu polimer zincirleri London, Van der Waals ve dagilma kuvvetleri gibi oldukça zayif ya da hidrojen baglari ve dipol-dipol etkilesimleri gibi daha güçlü kuvvetlerce bir arada tutulurlar. Malzeme isitildiginda bu kuvvetler zayiflar ve iç içe girmis polimer zincirleri ayrilarak birbirlerinin üzerinden kayar. Malzeme sogutuldugunda da yeniden bir ag olusturacak biçimde iç içe geçerek sertlesirler.
Bütün plastikler bir polimerlestirme süreci sonucunda elde edilir. Plastik maddeler, isil sertlesirler (termoset) ve isil yumusarlar (termoplastik) olmak üzere baslica iki sinifa ayrilir. Isil sertlesir reçineler isitildiklarinda çözünmez ve erimez. Fenolik reçineler, furan reçineleri, aminoplastlar, alkitler ve doymamis asit polyesterleri, epoksi reçineler, poliüretanlar ve silikonlar isil sertlesir reçine türleridir. Isil yumusarlar reçineler ise, isil sertlesir reçinelerin tersine, birçok kez eritilip sertlestirilebilir. Selüloz türevleri, katilma polimerleri (Polyetilen, polipropilen, vinil akrilikler, flüorokarbon reçineleri ve polistirenler gibi) ve yogunlasma polimerleri de (naylonlar, Polyetilen tereftalat, polikarbonatlar ve poliamitler gibi) isil yumusar reçinelerdir.Kömür ve selüloz gibi dogal kaynaklardan da plastik üretilmekle birlikte, en önemli plastik hammaddesi kaynagi petroldür.
Plastikler çok çesitli yöntemlerle biçim verilebilir. Toz halindeki plastigin, sicak ya da soguk bir hazne içinde vidali bir tasiyiciyla eritilip sikistirilarak bir düseden çekildigi ekstrüzyon yöntemi basta gelen plastik isleme tekniklerinden biridir. Ayrica haddeleme, hidrolik preslerde isil sertlestirme, püskürtme yoluyla kaliplama, santrifüj hareketinden yararlanarak döndürme yoluyla kaliplama, isil biçimlendirme, vakum altinda kaliplama, baski altinda levha haline getirme, dökme gibi baska plastik isleme teknikleri de vardir. Plastik ürünlere daha sonra mekanik yollarla ya da lazerle degisik biçimler verme, ses üstü yolla kaynak yapma, isinim yoluyla isleme gibi bitirme islemleri uygulanabilir.Kolayca islenebilen, ucuz, hafif ve yenime karsi dayanikli malzemeler olan plastikler pek çok uygulamada metallerin yerini almistir. Sanayide ve evlerde çok çesitli plastik ürünler kullanilmaktadir.
Kısaca Plastiğin Tarihçesi
Ilk yari-sentetik plastik bir kaza sonucu kesfedilmistir. 1848 yilinda Isveçli kimyaci Christian Friedrich Schoenbein (1799-1868) sülfürik ve nitrik asit karisimini laboratuarda kaynatmaktadir. Karisim yere dökülür ve Schoenbein pamuktan yapilmis önlügü ile yeri siler, önlügü suyla durular ve kurumasi için sicak sobanin üstüne asar. Önlük kuruduktan hemen sonra birden alevler saçarak yanar ve kül olur. Artik nitroselüloz (guncotton) kesfedilmistir.
Ilk elde edilen plastik ise, Ingiliz kimyaci ve mucit Alexander Parkes'in 1862'de nitroselülozu bitkisel yaglar ve çok az kâfur ile yumusatarak gelistirdigi "Parkesin"dir. ABD'li matbaaci John Wesley Hyatt ise kâfurun plastiklestirme etkisini kesfederek 1869'da selüloitin patentini aldi. 1909'da ABD'li kimyaci Leo Hendrik Baekeland fenol ve formaldehitten, tümüyle yapay plastik malzeme olan bakaliti hazirladi. Daha sonra molekül fizigi ve makro moleküller konusundaki gelismeler sonucunda da naylon, Polyetilen, polivinil klorür (PVC), poliüretan gibi pek çok baska plastik türü gelistirildi
